ST nghiên cứu sửa đổi luật TTHS

Chế định điều tra bổ sung trong hoạt động tố tụng hình sự của ngành TAND

Thực tiễn trong thời gian qua, Tòa án trả hồ sơ để điều tra bổ sung trong giai đoạn xét xử sơ thẩm cho Viện kiểm sát có những chuyển biến tích cực.

Tuy nhiên, việc trả hồ sơ để điều tra bổ sung còn gặp những khó khăn, hạn chế nhất định, do bất cập trong những quy định của pháp luật, mặt khác cũng do nhận thức và tinh thần trách nhiệm trong công việc của những người tiến hành tố tụng. 

 

Do vậy, có một số đề xuất, trao đổi để từng bước hoàn thiện chế định “điều tra bổ sung” trong hoạt động tố tụng hình sự, như sau:

 

- Cần sớm hoàn thiện về công tác cán bộ, cơ chế quản lý, chỉ đạo điều hành 

 

Đảng ta luôn xác định cán bộ là nhân tố quyết định sự thành bại của cách mạng, gắn liền với vận mệnh của Đảng, của đất nước và chế độ, là khâu then chốt trong công tác xây dựng Đảng. Phải thường xuyên chăm lo đội ngũ cán bộ, đổi mới công tác cán bộ gắn với đổi mới phương thức lãnh đạo của Đảng…, nhất là đối với đội ngũ điều tra viên, Kiểm sát viên, Thẩm phán và các cán bộ khác công tác trong các cơ quan bảo vệ pháp luật, góp phần tăng cường chất lượng công tác tư pháp trong tình hình mới, hạn chế những tồn tại mang tính chất hệ thống.

 

Một phiên tòa hình sự (Ảnh minh họa)

 

- Tổng kết rút kinh nghiệm công tác nghiệp vụ 

 

Hàng năm, liên ngành nội chính các cấp cần tổ chức một cuộc họp chuyên đề, qua đó đánh giá những mặt tồn tại trong quá trình điều tra truy tố, xét xử; những nguyên nhân khách quan, chủ quan, dẫn đến việc phải trả hồ sơ để điều tra bổ sung, để hạn chế những thiếu sót trong quá trình điều tra truy tố, xét xử.

 

- Xây dựng các quy chế phối hợp liên ngành nội chính các cấp về mối quan hệ giữa các cơ quan, cán bộ tiến hành tố tụng trong việc giải quyết các vụ án.

 

Hiện nay, mối quan hệ này được thực hiện trên những văn bản là BLTTHS và một số thông tư liên ngành cấp Trung ương. Tuy nhiên, những văn bản này chưa quy định rõ trách nhiệm phối hợp của các bên hoặc có quy định trách nhiệm nhưng không có sự ràng buộc trách nhiệm pháp lý nào nên rất khó cụ thể hóa tại địa phương, do vậy trong thời gian tới cần tiếp tục nghiên cứu, bàn bạc, thảo luận trên cơ sở các quy định pháp luật hiện hành để ban hành “Quy chế phối hợp trong việc điều tra bổ sung các vụ án hình sự”.

 

- Tăng cường điều kiện vật chất, phương tiện cho công tác điều tra để đảm bảo tất cả yêu cầu điều tra có thể thực hiện được.

 

- Hoàn thiện pháp luật tố tụng hình sự về trả hồ sơ để điều tra bổ sung trong giai đoạn xét xử.

 

Chế định của pháp luật tố tụng hình sự quy định về việc Tòa án trả hồ sơ để điều tra bổ sung là một chế định cần thiết và có một ý nghĩa quan trọng nhằm bảo đảm cho hoạt động điều tra tuân thủ theo các quy định của pháp luật, hoạt động truy cứu trách nhiệm hình sự đối với người thực hiện hành vi phạm tội có căn cứ và bảo đảm cho quá trình giải quyết vụ án hình sự đúng đắn, khách quan, toàn diện và đầy đủ, không bỏ lọt tội phạm, không làm oan người vô tội. Tuy nhiên về mặt lý luận thì chế định này chưa hoàn thiện nên khi áp dụng vào thực tiễn còn một số vướng mắc, dẫn đến việc áp dụng không thống nhất nên đã làm giảm đi ý nghĩa của chế định quan trọng này. Do đó chúng tôi đề xuất hoàn thiện một số quy định của pháp luật tố tụng hình sự quy định về việc Tòa án trả hồ sơ để điều tra bổ sung để áp dụng thống nhất, cụ thể như sau:

 

Sửa đổi điểm b khoản 1 Điều 179 của BLTTHS theo hướng: “Có căn cứ để cho rằng bị can phạm tội khác với tội mà Viện kiểm sát đã truy tố hoặc phạm thêm tội khác hoặc có người khác phạm tội trong cùng vụ án”.

 

Sửa đổi điểm c khoản 1 Điều 179 của BLTTHS theo hướng: “Có vi phạm nghiêm trọng thủ tục tố tụng gây xâm hại nghiêm trọng đến quyền, lợi ích hợp pháp của người tham gia tố tụng mà Viện kiểm sát không thể tự mình bổ sung được”.

 

Bổ sung đoạn cuối Điều 179 của BLTTHS như sau: “Những vấn đề cần được điều tra bổ sung phải được nêu rõ trong quyết định yêu cầu điều tra bổ sung và việc điều tra bổ sung được Viện kiểm sát tiến hành theo trình tự, thủ tục chung theo quy định của pháp luật”.

 

Đưa ra những quy định cụ thể vào trong pháp luật tố tụng hình sự khái niệm: xâm hại nghiêm trọng đến quyền, lợi ích hợp pháp của người tham gia tố tụng, những trường hợp thiếu chứng cứ quan trọng nhưng vẫn truy tố được.

 

Bỏ điểm p khoản 2 Điều 4 Thông tư Liên tịch số 01/2010/TTLT-VKSNDTC-BCA-TANDTC ngày 27/8/2010 của VKSNDTC, Bộ Công an, TANDTC hướng dẫn thi hành án các quy định của BLHS về trả hồ sơ điều tra bổ sung, vì nếu quy định như vậy sẽ dẫn đến sự tùy tiện trong việc áp dụng và tạo ra quan điểm trái ngược nhau giữa Tòa án, Viện kiểm sát và Cơ quan điều tra, vi phạm nguyên tắc độc lập, chỉ tuân theo pháp luật trong quá trình tiến hành tố tụng.

 

Theo quy định tại Điều 176 BLTTHS quy định thời hạn chuẩn bị xét xử thì thời hạn này nếu Thẩm phán được phân công chủ tọa phiên tòa chưa ra quyết định đưa vụ án ra xét xử, nên trong trường hợp này người phạm tội vẫn còn là bị can theo quy định tại khoản 1 Điều 50 BLTTHS; nghiên cứu quy định này, chúng tôi thấy được nếu Thẩm phán ra quyết định trả điều tra bổ sung trong gian đoạn chưa có quyết định xét xử vụ án thì thuật ngữ “bị cáo” dùng trong Điều 176 BLTTHS là chưa đầy đủ, mà nên bổ sung là “bị can, bị cáo” cho phù hợp với quy định của BLTTHS và cũng nhằm hướng cho những người tiến hành tố tụng thói quen sử dung thuật ngữ pháp lý chính xác và đúng theo quy định của pháp luật